Artikelindex

Het Van Dam orgel in kerk in 't Loug

 

Om een indruk te krijgen van het Van Dam orgel zijn hier twee nummers die Piet Baar op zijn geheel eigen wijze speelt. Deze nummers staan op zijn eigen CD: Orgelimprovisaties

Ruwe stormen:

De Heer is mijn herder:

 

Hoofdorgel

 

DE ORGELMAKERS VAN DAM:

De familie Van Dam

Met het maken van dorpskerkorgels is de firma Van Dam beroemd geworden. Hun instrumenten staan door heel Nederland. Hoewel deze orgels gebouwd zijn voor het begeleiden van gemeentezang kunnen er ook concerten op worden gegeven.

Vermeldenswaard is het feit dat nog een orgelmakersgeslacht zijn oorsprong had in Appingedam en zich ook noemde naar de stad van herkomst: Van Dam.

 

Informatie orgelbouwers "Van Dam"

De oprichters van het orgelmakersfamilie Lambertus van Dam werkte in de werkplaats van de beroemde Groningse orgelmaker Albertus Antonie Hinsz. Hinsz bouwde o.a. de beroemde orgels in de Bovenkerk te Kampen en de Martinikerk in Bolsward.

Lambertus van Dam vestigde zich in 1779 als zelfstandig orgelmaker in Leeuwarden. Het bedrijf ging door de jaren heen over van vader op zoons. Vier generaties Van Dam hebben tussen 1779 en 1926 door het gehele land ruim 250 nieuwe orgels afgeleverd. Vooral in de noordelijke provincies kregen zij veel opdrachten. Veel Van Dam orgels met de herkenbare frontopbouw zijn er nog te vinden. In 1926 trok de familie Van Dam zich terug uit het bedrijf, hetwelk kort daarop werd verkocht.

Het Friese zevendelige orgelfront werd omstreeks 1860 door de orgelmakers Van Dam geïntroduceerd.

Eerste generatie:

Lammert (Lambertus) van Dam ~ 1744 - 1820

Geboren te Groningen uit een familie die uit Appingedam stamde. Zijn vader was grutter (boekweitmaalder). In 1757 wordt hij gezel bij een kistenmaker. In 1764 is hij in Leiden en mogelijk was hij daar leerling bij H.H. Hess.

Vervolgens is hij leerling van A.A. Hinsz; in ieder geval werkte hij nog bij hem rond 1769.

In 1776 vestigt hij zich als zelfstandig orgelmaker te Groningen, maar omdat er hier genoeg orgelmakers werkzaam waren, verhuist hij in 1779 naar Leeuwarden (prov. Friesland).

 

Tweede generatie:

Luitjen Jacob van Dam ~ 1783 - 1846

Zoon en leerling van Lammert. Volgt (volgens een advertentie in Leeuwarder Courant) in 1814 samen met Jacob zijn vader op.

Jacob van Dam ~ 1787 - 1839

Zoon en leerling van Lammert. Leidt vanaf 1814 met L.J. het bedrijf.

 

Derde generatie:

Lambertus van Dam ~ 1823 - 1904

Zoon en leerling van Luitjen. Leider van de firma na 1846.

Pieter van Dam ~ 1824 - 1899

Zoon en leerling van Luitjen. Werkt in de zaak.

Jacob van Dam ~ 1828 - 1907

Zoon en leerling van Luitjen. Werkt in de zaak.

 

Vierde generatie:

Luitjen Jacob van Dam ~ 1850 - 1931

Zoon en leerling van Lambertus. Trekt zich in 1909 uit de zaak terug.

Pieter van Dam ~ 1856 - 1927

Zoon en leerling van Lambertus. Gaat na 1909 alleen verder.

 

In 1917 wordt er een nieuwe N.V. P. van Dam gesticht met als directie: P. van Dam, B.F. Bergmeijer en J. Vaas.

In 1926 trekken Piet van Dam en Bergmeijer zich uit de zaak terug. Bergmeijer gaat naar Woerden en vestigt zich daar zelfstandig. Hij blijft het recht behouden de firmanaam Van Dam te gebruiken. Het bedrijf te Leeuwarden wordt in die periode daarop geleid door J. Vaas.

In 1929 wordt er een nieuwe N.V. opgericht met als directie de heren: Vaas en Bron. De naam blijft gelijk, nl. N.V. orgelfabriek v/h P. van Dam.

Twee jaar later wordt de N.V. gekocht door J. van der Bliek (geb. 1899 te Goes). Als Van der Bliek (in tegenstelling tot de afspraak) veel personeelsleden ontslaat, kunnen ze terecht bij het nieuw opgerichte bedrijf van Vaas en Bron. Tot 1968 heeft de heer Van der Bliek de zaak geleid. In dit jaar verkocht hij het bedrijf aan S. Haarsma te Drachten.

Vaas en Bron hebben in 1931 (na de hierboven genoemde overname) een zaak gesticht onder eigen naam (en met veel personeel dat door Van der Bliek was ontslagen). Dit bedrijf werd in 1964 overgenomen door de Fa. Pels te Alkmaar.

 


 

 

KOORORGEL

In de kerk in 't Loug staat nog een tweede orgel dat gebouwd is door de heren Lammert Medendorp en Piet Baar. Hier volgt hun beschrijving van het orgel.

koororgel_volledigDe metalen pijpen komen uit een orgeltje dat de vorige eeuw in een kerk te Annen heeft gestaan. We hebben de lade ook gehad, maar die was op geen enkele manier te repareren. De kleppen hebben we wel gebruikt en opnieuw voorzien van schapenleer. Het klavier hebben we voor een zacht prijsje gekocht. De ruisquint had een te hoge opsnede, die hebben we veranderd door er metalen plaatjes op te lijmen. We hebben met veel plezier aan dit instrument gewerkt. Er is prima op te spelen omdat het een vrij pedaal heeft en gescheiden bas en discant, dan heb je het idee van een tweeklaviersorgel.

De bas en discant zijn gescheiden.

Bourdon 16 v. pedaal.

Registers van het manuaal zijn:

Holpijp 8 v.; Roerfluit 4 v.; Octaaf 2 v.; Quint 1 1/3 links; Quint 2 2/3 rechts; Terts 1 1/3 die repeteert bij C1.

De holpijp van eikenhout is meer dan 20 jaar geleden gemaakt door Jans Kruiger uit Delfzijl. Met uitzondering van het grote octaaf. Deze zijn gemaakt door L. Medendorp en zijn van Amerikaans grenen. Prachtig materiaal van oude pijpen uit de kerk van Voorthuizen. Dat waren geverfde pijpen die we hebben schoongemaakt. Het resultaat kunt u zien in de kerk. De roerfluit is van Canadees essen. Dit hout hebben we gekregen van sloperij Steenhuis uit Scheemda. Ook deze pijpen zijn gemaakt door Jans Kruiger. De klank is warm en vol van toon. Het pedaal is afkomstig uit Annen. Ook de koppelingsmechaniek is bijzonder, een prima uitvinding. De grote baspijpen van de bourdon 16 v. voldoen uitstekend.

De volgende registratiemogelijkheden zijn het proberen waard:

Roerfluit 4 v.: voor tweestemmige muziek of een octaaf lager. Klinkt helder.

Roerfluit 8 v.: voor zachte muziek; voor de baspartij bourdon 16 v. + koppeling.

Holpijp + Quintadeen: het effect van draaien met je vingers over een glas.

Holpijp + Octaaf 2 v.

Roerfluit 4 v. links; rechts Quint 2 2/3; Terts 1 3/5. Vanaf C1: als uitkomende stem.

Let op het volgende: de linkerhand speelt dus onder C1 met alleen de 4 v.; kan ook met de 2 v. erbij. Daar kun je met enige oefening prachtig mee spelen en je krijgt het idee dat er twee klavieren zijn.

Veel succes!

L. Medendorp en P. Baar.

 

 

koororgel_linkerzijde

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

 

 

Om een indruk te geven hoe het orgel klinkt kunt u hier luisteren naar Piet Baar in een improvisatie van Grootvaders Klok, in D-mol.